Uit de praktijk: Samen werken aan schoolaanwezigheid

Het begrip ‘schoolaanwezigheid’ verwijst naar een visie die leidt tot een wetenschappelijk onderbouwde preventievere aanpak van schoolverzuim en schooluitval, vertelt Jeroen Bloemenkamp, directeur-bestuurder van de samenwerkingsverbanden primair onderwijs Oost Achterhoek en Doetinchem. Belangrijke kenmerken van de aanpak zijn: intensieve regionale samenwerking gericht op preventie, ondersteuning van scholen en zorgvuldig monitoren. “Schoolaanwezigheid leeft sterk in de regio, niet alleen in het onderwijs, maar ook in andere organisaties die hierbij een rol spelen.”

Scholen ondersteunen

In de regio Achterhoek kunnen scholen die aan de slag gaan met het ontwikkelen van een schoolbrede aanpak van schoolaanwezigheid, een beroep doen op ondersteuning van een zogenoemde ‘aandachtsfunctionaris schoolaanwezigheid’. “Omdat dit echt wat vraagt van de school, hebben we twee professionals laten opleiden om scholen in onze regio hierbij te ondersteunen”, vertelt Jeroen. “Scholen moeten beleid ontwikkelen, goed registreren en ervoor zorgen dat alle medewerkers scherp zijn op de aanwezigheid van leerlingen. We vinden het belangrijk om mensen te trainen zodat iedereen met dezelfde mindset kijkt naar wat we met elkaar te doen hebben om ervoor te zorgen dat alle kinderen naar school gaan. Scholen kunnen een aandachtsfunctionaris inschakelen als ze daar behoefte aan hebben. Ze werken vraaggestuurd.”

Aanjagende rol

De aanstelling van aandachtsfunctionarissen past in de aanjagende rol die het samenwerkingsverband speelt bij het thema schoolaanwezigheid. “We willen scholen en professionals bewustmaken van het belang van schoolaanwezigheid en onderlinge samenwerking stimuleren, onder meer door het onderwerp in verschillende gremia op de agenda te zetten. Zo is het een terugkerend onderwerp van gesprek in de deelnemersraad van het samenwerkingsverband waarin alle schoolbesturen zijn vertegenwoordigd, maar ook in de regiobijeenkomsten voor de scholen staat schoolaanwezigheid altijd op de agenda.”

Dat er in verschillende overleggen veel aandacht voor is, leidt er ook toe dat scholen samenwerken en ervaringen uitwisselen. “Ook po- en vo-scholen werken in toenemende mate samen op dit thema”, vertelt Jeroen. “Zeker voor kinderen met een ondersteuningsbehoefte kan de overgang van po naar vo risico’s hebben voor de schoolaanwezigheid. Ik heb hierover regelmatig contact met het samenwerkingsverband vo en we organiseren gezamenlijk bijeenkomsten over dit thema. Daar nodigen we ook altijd beleidmakers en leerplichtambtenaren van de gemeenten voor uit.”

“Er is in onze regio een
sterke verbinding tussen
onderwijs en jeugdzorg.”

Samenwerking met leerplicht

Als het gaat om schoolaanwezigheid is de gemeente een hele belangrijke speler. Sinds de regio actief bezig is met dit thema, is de samenwerking tussen onderwijs en de afdelingen leerplicht van de gemeenten veel intensiever geworden, vertelt Jeroen. “Leerplichtambtenaren zijn eerder in beeld, denken mee, treden preventiever op en ondersteunen de scholen. Waar scholen voorheen het idee hadden dat ze zich moesten verantwoorden als de leerplichtambtenaar op school kwam, ervaren zij dat nu als ondersteunend.”

Het is volgens Jeroen essentieel dat de leerplichtambtenaar zo vroeg mogelijk betrokken is bij een leerling waarvan de schoolaanwezigheid onder druk staat. “Voorheen kwam leerplicht meestal pas in beeld na een melding van thuiszitten of als een leerling werd besproken in het zorgadviesteam (ZAT). Nu zoeken scholen en leerplichtambtenaren al contact met elkaar bij de eerste zorgelijke signalen over de schoolaanwezigheid van een leerling. De lijntjes zijn korter en de samenwerking is intensiever. Ik heb zelf nu ook wekelijks een afstemmingsoverleg met leerplicht. Het is een preventieve en actieve samenwerking waar zowel de scholen als de gemeenten veel waarde aan hechten.”

Over de onderwijsgrenzen heen

De gemeente speelt ook een belangrijke rol als het gaat om samenwerking tussen onderwijs en jeugdzorg, iets dat in het kader van schoolaanwezigheid van groot belang is. “Er is in onze regio een sterke verbinding tussen onderwijs en jeugdzorg”, vertelt Jeroen. “Ik ben er trots op dat we jeugdzorg kunnen inzetten in de scholen en dat onderwijs en jeugdzorg zo intensief met elkaar samenwerken. Ook in het kader van schoolaanwezigheid is die samenwerking heel belangrijk.”

Het is volgens Jeroen essentieel dat professionals over de grenzen van het onderwijs heen samenwerken om alle kinderen op school te houden. “Voorwaarden daarvoor zijn vertrouwen, goede onderlinge relaties en dat je allemaal, ieder vanuit de eigen context, vanuit een gezamenlijke visie aan gezamenlijke doelstellingen werkt. Het helpt enorm als je elkaar kent.”

Creatief durven zijn

Het thema schoolaanwezigheid leeft sterk in de regio en is volop in ontwikkeling, maar het is nog te vroeg om op basis van harde gegevens iets te zeggen over de effecten van het nieuwe beleid, vertelt Jeroen. “We zijn bezig met het bouwen van een monitor waarmee we breder dan nu relevante data kunnen ophalen en analyseren, zodat we samen kunnen vaststellen of we de juiste dingen doen. We doen dat op samenwerkingsverbandniveau, zodat alle betrokken gemeenten over dezelfde data beschikken.”

Dankzij de sterke regionale samenwerking heeft Jeroen hoge verwachtingen van het nieuwe schoolaanwezigheidsbeleid. “Ik heb goede hoop dat betrokkenen ook creatief durven zijn. Zowel gemeenten als onderwijs hebben te maken met een vrij strak beleidskader, maar als we echt willen dat alle kinderen naar school gaan, zal je soms samen creatief moeten nadenken en ook af en toe buiten de gebaande paden moeten durven treden om een goede oplossing te realiseren. Daar moeten alle betrokken partijen voor open staan.”